Sipas raportit, mungesa e një mekanizmi ligjor që u garanton punëtorëve të drejtën për të mos qenë të disponueshëm për punë jashtë orarit të tyre të rregullt përbën shkelje të drejtpërdrejtë të standardeve evropiane për mbrojtjen e shëndetit fizik dhe mendor. Veçanërisht problematike vlerësohet pozita e punëtorëve në distancë dhe e të vetëpunësuarve, të cilët, sipas Komitetit, nuk janë të mbuluar në mënyrë të qartë nga rregulloret për sigurinë dhe shëndetin në punë
Anëmsha SHABANI
Shkup, 26 janar – Maqedonia e Veriut nuk ka arritur të harmonizojë legjislacionin e saj të punës me standardet e Kartës Sociale Evropiane, duke lënë punëtorët pa mbrojtje të qartë nga presioni për të qenë të disponueshëm edhe jashtë orarit të punës. Kjo konstatohet në raportin më të fundit të Komitetit Evropian të të Drejtave Sociale, i cili vlerëson përputhshmërinë e ligjeve kombëtare me detyrimet që rrjedhin nga Karta, shkruan gazeta KOHA.
Sipas raportit, mungesa e një mekanizmi ligjor që u garanton punëtorëve të drejtën për të mos qenë të disponueshëm për punë jashtë orarit të tyre të rregullt përbën shkelje të drejtpërdrejtë të standardeve evropiane për mbrojtjen e shëndetit fizik dhe mendor. Veçanërisht problematike vlerësohet pozita e punëtorëve në distancë dhe e të vetëpunësuarve, të cilët, sipas Komitetit, nuk janë të mbuluar në mënyrë të qartë nga rregulloret për sigurinë dhe shëndetin në punë. “Maqedonia nuk ka asnjë mekanizëm ligjor që mbron të drejtën e punëtorëve për t’u ‘fikur’ pas orarit të punës. Komiteti arrin në përfundimin se situata në vend nuk është në përputhje me Kartën, ndër të tjera sepse punëtorët nuk kanë të drejtë të ‘përjashtohen vetë’, domethënë, të mos jenë të disponueshëm për shefat e tyre jashtë orarit të punës. As të vetëpunësuarit dhe as ata që punojnë nga distanca nuk mbrohen nga rregulloret e shëndetit dhe sigurisë në punë”, thotë raporti.
“Në një pyetje të synuar, Komiteti kërkoi informacion mbi masat e marra për të siguruar që punëdhënësit të vendosin rregullime për të kufizuar ose dekurajuar punën jashtë orarit normal të punës, duke përfshirë të drejtën për të ‘zgjedhur të mos angazhohen’ dhe se si sigurohet e drejta për të mos u penalizuar ose diskriminuar për refuzimin e punës jashtë orarit normal të punës. Bazuar në raport, duket se Maqedonia e Veriut nuk ka ndonjë rregullore mbi të drejtën për të ‘zgjedhur të mos angazhohen’. Megjithatë, Ligji për Marrëdhëniet e Punës përmban rregulla të rrepta për orarin e punës, duke përfshirë orët shtesë dhe periudhat e pushimit, si dhe një ndalim për viktimizimin, i nënshtruar mbikëqyrjes dhe kontrollit nga Inspektorati Shtetëror i Punës”, thuhet në raport.
Komiteti kujton se, me qëllim mbrojtjen e shëndetit fizik dhe mendor të punonjësve në distancë dhe për të siguruar të drejtën e çdo punonjësi për një mjedis pune të sigurt dhe të shëndetshëm, është e nevojshme të mundësohet plotësisht e drejta e punonjësve për të refuzuar të kryejnë punë jashtë orarit të tyre normal të punës ose gjatë pushimeve ose formave të tjera të lejes. Përjashtim bën puna që konsiderohet jashtë orarit dhe njihet plotësisht në përputhje me rrethanat. Komiteti arrin në përfundimin se situata në Maqedoni nuk është në përputhje me nenin 3, paragrafi 2, të Kartës, sepse punonjësit nuk kanë të drejtë për një ‘çregjistrim’ të tillë.
Raporti pohon se Maqedonia ka rregullore gjithëpërfshirëse mbi sigurinë dhe shëndetin në punë të punëtorëve, por nuk është e qartë nëse këto dispozita zbatohen edhe për punëtorët në distancë. Komiteti vëren se, sipas Nenit 3 të Kartës, punëtorët në distancë, të cilët punojnë rregullisht jashtë ambienteve të punëdhënësit duke përdorur teknologjinë e informacionit dhe komunikimit, duhet të gëzojnë të drejta të barabarta dhe të njëjtin nivel mbrojtjeje në aspektin e shëndetit dhe sigurisë si punëtorët që punojnë në ambientet e punëdhënësit. Për më tepër, e drejta për grevë, veçanërisht në polici dhe në sektorin publik, është vlerësuar si tepër e kufizuar dhe jashtë kornizës së lejuar të Kartës.
Nga ana tjetër, Komiteti konsideron se Qeveria ka ndërmarrë masa mbështetëse për të nxitur pjesëmarrjen e grave në tregun e punës. Megjithatë, hendeku gjinor në punësim mbetet i lartë, në 17.8 për qind, dhe për këtë arsye situata nuk është në përputhje me Kartën në këtë pikë.
Ndërkaq, pas zgjedhjeve të vitit 2024, vendi zgjodhi një presidente femër dhe gratë tani përbëjnë 39.2 për qind të Kuvendit. Në ndërmarrjet publike, burrat marrin pjesë në një shkallë prej 57.47 për qind, në organet brenda ministrive në 57.5 për qind, në ministri në 52.08 për qind dhe në organet e pavarura të administratës shtetërore në 52.26 për qind. Në gjyqësor, gratë përbëjnë 60.6 për qind të të gjithë gjyqtarëve profesionistë aktualë. Gratë përbëjnë më shumë se gjysmën e gjyqtarëve profesionistë në gjykatat e shkallës së parë dhe të dytë. Sa i përket Gjykatës Supreme, gratë përfaqësojnë 47.1 për qind të kryetarëve të gjykatave.
Ndryshe, Komiteti arrin në përfundimin se situata në Maqedoni nuk është në përputhje me Nenin 5 të Kartës, edhe sepse nuk është vërtetuar se janë marrë masa për të inkurajuar ose forcuar lirinë e sindikimit të punëtorëve, veçanërisht në sektorët që tradicionalisht kanë pasur një shkallë të ulët sindikalizimi ose në sektorë të rinj. (koha.mk)
