{"id":50257,"date":"2026-05-08T12:39:59","date_gmt":"2026-05-08T12:39:59","guid":{"rendered":"https:\/\/radiojehona.mk\/?p=50257"},"modified":"2026-05-08T12:40:00","modified_gmt":"2026-05-08T12:40:00","slug":"raporti-i-okb-se-njerezimit-i-kanoset-nje-pandemi-digjital","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiojehona.mk\/?p=50257","title":{"rendered":"Raporti i OKB-s\u00eb: njer\u00ebzimit i kanoset nj\u00eb \u201cpandemi digjital"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"900\" height=\"506\" src=\"https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/724639_okb.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-50258\" srcset=\"https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/724639_okb.webp 900w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/724639_okb-300x169.webp 300w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/724639_okb-768x432.webp 768w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/724639_okb-800x450.webp 800w\" sizes=\"(max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>A do t\u00eb ishin qeverit\u00eb e bot\u00ebs t\u00eb p\u00ebrgatitura p\u00ebr nj\u00eb super\u2011katastrof\u00eb digjitale? P\u00ebrgjigjja e Kombeve t\u00eb Bashkuara \u00ebsht\u00eb alarmante.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00ebse papritur do t\u00eb d\u00ebmtoheshin kolonat baz\u00eb t\u00eb bot\u00ebs digjitale, kjo do t\u00eb kishte pasoja shkat\u00ebrrimtare p\u00ebr shumic\u00ebn e njer\u00ebzve: sipas paralajm\u00ebrimeve t\u00eb Organizat\u00ebs s\u00eb OKB\u2011s\u00eb p\u00ebr Telekomunikacion (ITU) dhe Zyr\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr Reduktimin e Rrezikut nga Fatkeq\u00ebsit\u00eb (UNDRR), vendet nuk jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatitura p\u00ebr skenar\u00eb t\u00eb till\u00eb si d\u00ebshtimi masiv i satelit\u00ebve, nd\u00ebrprerjet e energjis\u00eb elektrike apo k\u00ebputja e kabllove n\u00ebnujore.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cRreziqet kritike digjitale jan\u00eb reale, t\u00eb dokumentuara, sistemike por ato n\u00ebnvler\u00ebsohen n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe\u201d, theksojn\u00eb ITU dhe UNDRR n\u00eb nj\u00eb raport. \u201c\u00c7far\u00eb do t\u00eb ndodhte n\u00ebse nes\u00ebr telefonat celular\u00eb dhe interneti nuk do t\u00eb funksiononin m\u00eb, pagesat do t\u00eb d\u00ebshtonin, spitalet do t\u00eb humbnin t\u00eb dh\u00ebnat e pacient\u00ebve dhe paralajm\u00ebrimet emergjente nuk do t\u00eb mb\u00ebrrinin kurr\u00eb?\u201d, k\u00ebto pyetje shtrohen n\u00eb raport. \u201cAjo q\u00eb ting\u00ebllon si fantastiko-shkencore, mund t\u00eb b\u00ebhet realitet.\u201d ITU dhe UNDRR flasin p\u00ebr nj\u00eb \u201cpandemi digjitale\u201d dhe paraqesin tre skenar\u00eb tejet frik\u00ebsues.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nj\u00eb stuhi diellore si ajo e vitit 1859<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kur Dielli papritur l\u00ebshon m\u00eb shum\u00eb rrezatim dhe grimca n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb dhe ato godasin Tok\u00ebn: n\u00eb nj\u00eb dit\u00eb shtatori t\u00eb vitit 1859, gjat\u00eb nj\u00eb ngjarjeje t\u00eb till\u00eb me paralajm\u00ebrim shum\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, telegrafist\u00ebt p\u00ebsuan goditje elektrike, pajisjet nxor\u00ebn shk\u00ebndija dhe zyrat u p\u00ebrfshin\u00eb nga zjarri.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Shp\u00ebrthim diellor<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb dit\u00ebt e sotme, sinjalet nga satelit\u00ebt e navigimit do t\u00eb pengoheshin, avion\u00ebt nuk do t\u00eb kishin m\u00eb radar n\u00eb koh\u00eb reale dhe fluturimet do t\u00eb duhej t\u00eb reduktoheshin ndjesh\u00ebm; automjetet autonome do t\u00eb ndalonin. Edhe transaksionet financiare do t\u00eb d\u00ebshtonin, shpjegojn\u00eb Zyra e OKB\u2011s\u00eb p\u00ebr Parandalimin e Fatkeq\u00ebsive dhe Organizata e OKB\u2011s\u00eb p\u00ebr Telekomunikacionin. Rrymat e induktuara gjeomagnetike mund t\u00eb shkat\u00ebrronin transformator\u00ebt n\u00eb rrjetin elektrik dhe t\u00eb nd\u00ebrprisnin furnizimin me energji. Qendrat e t\u00eb dh\u00ebnave do t\u00eb arrinin n\u00eb limitet e kapacitetit t\u00eb e tyre sapo t\u00eb shteronte energjia rezerv\u00eb. Z\u00ebvend\u00ebsimi i transformator\u00ebve n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb mund t\u00eb zgjaste disa muaj.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>I nxehti ekstrem si n\u00eb vitin 2003 n\u00eb Evrop\u00eb<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb m\u00eb e madhe p\u00ebr ftohje, e shoq\u00ebruar nj\u00ebkoh\u00ebsisht me ngrohjen e lumenjve \u2013 kjo, nd\u00ebr t\u00eb tjera, kufizon funksionimin e centraleve b\u00ebrthamore. Nj\u00eb trafik m\u00eb i ul\u00ebt i anijeve p\u00ebr shkak t\u00eb niveleve t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb ujit mund t\u00eb pengoj\u00eb gjithashtu furnizimin me naft\u00eb dizel p\u00ebr gjenerator\u00ebt e energjis\u00eb rezerv\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, sipas ITU\u2011s\u00eb dhe UNDRR\u2011s\u00eb, sot nga nj\u00eb dukuri e till\u00eb mund t\u00eb preken shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr qendra t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave me konsum t\u00eb lart\u00eb energjie sesa n\u00eb vitin 2003. Disa prej tyre mund t\u00eb dalin jasht\u00eb funksionit p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb ftohjes; terminalet e pagesave mund t\u00eb pushojn\u00eb s\u00eb funksionuari dhe dyqanet t\u00eb mbyllen. Nj\u00eb infrastruktur\u00eb rajonale e rrjeteve mobile, e projektuar p\u00ebr t\u00eb funksionuar e pavarur nga rrjetet e t\u00eb dh\u00ebnave, ka nevoj\u00eb p\u00ebr stacione baz\u00eb transmetimi, shum\u00eb prej t\u00eb cilave nuk funksionojn\u00eb pa ftohje.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nj\u00eb shp\u00ebrthim vullkanik si ai i vitit 2022 n\u00eb Tonga<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fillim t\u00eb vitit 2022, nj\u00eb shp\u00ebrthim i madh i vullkanit Hunga Tonga\u2011Hunga Ha\u02bbapai n\u00ebn sip\u00ebrfaqen e detit shkaktoi d\u00ebme masive. Nd\u00ebr t\u00eb tjera, u shkat\u00ebrrua nj\u00eb kabllo n\u00ebnujore rreth 80 kilometra e gjat\u00eb, e cila e lidhte shtetin ishullor me bot\u00ebn e jashtme. Nj\u00eb ndodhi e till\u00eb mund t\u00eb sjell\u00eb nd\u00ebrprerje t\u00eb internetit p\u00ebr jav\u00eb t\u00eb t\u00ebra, me pasoja t\u00eb ngjashme me ato t\u00eb skenar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7far\u00eb duhet b\u00ebr\u00eb?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, sipas raportit t\u00eb OKB\u2011s\u00eb, n\u00eb menaxhimin e rreziqeve \u00e7do k\u00ebrc\u00ebnim shqyrtohet ve\u00e7mas dhe supozohet se problemi mund t\u00eb zgjidhet brenda nj\u00eb kohe t\u00eb shkurt\u00ebr. Megjithat\u00eb, rreziku q\u00ebndron n\u00eb faktin se nj\u00eb problem i vet\u00ebm mund t\u00eb r\u00ebndoj\u00eb infrastruktur\u00eb tjet\u00ebr kritike dhe papritur t\u00eb preken disa sisteme nj\u00ebkoh\u00ebsisht.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb nevojshme jan\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb tjera, kapacitete rezerv\u00eb analoge \u2013 n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrfundim arrijn\u00eb ITU dhe UNDRR. Sepse njer\u00ebzit duhet t\u00eb din\u00eb se si, me ndihm\u00ebn e sistemeve analoge, t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb dhe t\u00eb kap\u00ebrcejn\u00eb nd\u00ebrprerjet digjitale.&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.dw.com\/sq\/raporti-i-okb-s%C3%AB-njer%C3%ABzimit-i-kanoset-nj%C3%AB-pandemi-digjitale\/a-77059451\">DW<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A do t&euml; ishin qeverit&euml; e bot&euml;s t&euml; p&euml;rgatitura p&euml;r nj&euml; super&#8209;katastrof&euml; digjitale? P&euml;rgjigjja e Kombeve t&euml; Bashkuara &euml;sht&euml; alarmante. N&euml;se papritur do t&euml; d&euml;mtoheshin kolonat baz&euml; t&euml; bot&euml;s digjitale, kjo do t&euml; kishte pasoja shkat&euml;rrimtare p&euml;r shumic&euml;n e njer&euml;zve: sipas paralajm&euml;rimeve t&euml; Organizat&euml;s s&euml; OKB&#8209;s&euml; p&euml;r Telekomunikacion (ITU) dhe Zyr&euml;s s&euml; Kombeve t&euml; Bashkuara [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":50258,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[569],"tags":[],"class_list":["post-50257","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50257","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50257"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50257\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50259,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50257\/revisions\/50259"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50257"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50257"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50257"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}