{"id":46042,"date":"2026-01-25T22:59:49","date_gmt":"2026-01-25T22:59:49","guid":{"rendered":"https:\/\/radiojehona.mk\/?p=46042"},"modified":"2026-01-25T22:59:49","modified_gmt":"2026-01-25T22:59:49","slug":"ia-zbulon-gjate-gjumit-rrezikun-per-130-semundje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiojehona.mk\/?p=46042","title":{"rendered":"IA zbulon gjat\u00eb gjumit rrezikun p\u00ebr 130 s\u00ebmundje"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"900\" height=\"410\" src=\"https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/auto_gjume1769357075.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-46043\" srcset=\"https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/auto_gjume1769357075.jpg 900w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/auto_gjume1769357075-300x137.jpg 300w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/auto_gjume1769357075-768x350.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gjat\u00eb nj\u00eb nate t\u00eb vetme t\u00eb kaluar n\u00eb nj\u00eb laborator gjumi Inteligjenca Artificiale mund t\u00eb vler\u00ebsoj\u00eb rrezikun p\u00ebr mbi 130 s\u00ebmundje &#8211; nga parkinsoni e demenca deri tek infarkti kardiak dhe kanceri i gjirit.Nga sinjalet e nj\u00eb nate t\u00eb vetme n\u00eb nj\u00eb laborator gjumi&nbsp;nj\u00eb sistem i ri i&nbsp;Inteligjenc\u00ebs Artificiale&nbsp;mund t\u00eb vler\u00ebsoj\u00eb rrezikun e m\u00ebvonsh\u00ebm p\u00ebr rreth 130 s\u00ebmundje &#8211; duke p\u00ebrfshir\u00eb s\u00ebmundjen e parkinsonit, demenc\u00ebn, infarktin kardiak e deri tek kanceri i prostat\u00ebs dhe i gjirit. E k\u00ebt\u00eb mund ta b\u00ebj\u00eb &#8220;vite para se t\u00eb shfaqen simptomat e para&#8221;, thot\u00eb shkenc\u00ebtari i t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Stanfordit, James Zou, nj\u00eb nga autor\u00ebt e studimit t\u00eb botuar n\u00eb revist\u00ebn Nature Medicine.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Modeli i ri i&nbsp;IA-s\u00eb&nbsp;quhet SleepFM dhe \u00ebsht\u00eb trajnuar me qindra mij\u00ebra or\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash gjumi. U zhvillua nga nj\u00eb ekip i udh\u00ebhequr nga Rahul Thapa, nj\u00eb shkenc\u00ebtar i t\u00eb dh\u00ebnave biomjek\u00ebsore n\u00eb Universitetin e&nbsp;Stanfordit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Si m\u00ebson IA t\u00eb &#8220;lexoj\u00eb&#8221; gjumin<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekzaminimi dhe matja e gjumit n\u00eb nj\u00eb laborator gjumi quhet Polisomnografi. Gjat\u00eb k\u00ebtij procesi, val\u00ebt e trurit, aktiviteti i zemr\u00ebs, frym\u00ebmarrja, tensioni i muskujve dhe l\u00ebvizjet e syve dhe k\u00ebmb\u00ebve regjistrohen nj\u00ebkoh\u00ebsisht. P\u00ebr SleepFM, ekipi p\u00ebrdori af\u00ebrsisht 585,000 or\u00eb regjistrime t\u00eb tilla nga rreth 65,000 njer\u00ebz n\u00eb disa grupe, kryesisht nga Qendra e Mjek\u00ebsis\u00eb s\u00eb Gjumit t\u00eb Stanfordit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gjat\u00eb trajnimit paraprak,&nbsp;IA&nbsp;m\u00ebsoi se si koordinohen sinjalet nga truri, zemra dhe frym\u00ebmarrja gjat\u00eb gjumit normal &#8211; nj\u00eb lloj gjuhe gjumi q\u00eb modeli e kap statistikisht.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nga sinjali i gjumit te prognoza e s\u00ebmundjes<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pas k\u00ebtij trajnimi fillestar, SleepFM u p\u00ebrshtat p\u00ebr detyra t\u00eb tilla si zbulimi i faz\u00ebs s\u00eb gjumit dhe diagnoza, duke arritur rezultate q\u00eb jan\u00eb konkurruese me metodat e vendosura si U-Sleep ose YASA.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebto dy programe p\u00ebrdorin t\u00eb dh\u00ebna EEG, t\u00eb cilat matin val\u00ebt e trurit dhe ndihmojn\u00eb studiuesit t\u00eb identifikojn\u00eb dhe analizojn\u00eb fazat e gjumit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Studiuesit m\u00eb pas lidh\u00ebn t\u00eb dh\u00ebnat e gjumit me t\u00eb dh\u00ebnat elektronike sh\u00ebndet\u00ebsore q\u00eb datojn\u00eb deri n\u00eb 25 vjet dhe shqyrtuan se cilat diagnoza t\u00eb m\u00ebvonshme mund t\u00eb parashikoheshin nga nj\u00eb nat\u00eb e vetme matjesh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nga mbi 1,000 kategori, modeli identifikoi 130 s\u00ebmundje, rreziku i t\u00eb cilave mund t\u00eb parashikohej me sakt\u00ebsi t\u00eb pakt\u00ebn t\u00eb moderuar deri n\u00eb sakt\u00ebsi t\u00eb lart\u00eb. Autori kryesor Rahul Thapa thekson gjithashtu se qasja tregon &#8220;se matjet rutin\u00eb t\u00eb gjumit hapin nj\u00eb dritare t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsuar m\u00eb par\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin afatgjat\u00eb t\u00eb njeriut&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sipas studimit, parashikimet ishin ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb suksesshme p\u00ebr Demenc\u00ebn, s\u00ebmundjen e Parkinsonit, sulmin kardiak, problemet me zem\u00ebr, lloje t\u00eb caktuara t\u00eb kancerit dhe vdekshm\u00ebrin\u00eb e p\u00ebrgjithshme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;N\u00eb parim, nj\u00eb model i IA mund t\u00eb trajnohet p\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb t\u00eb madh parashikimesh t\u00eb mundshme, me kusht q\u00eb paraprakisht t\u00eb ket\u00eb edhe nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave&#8221;, thot\u00eb Sebastian Buschj\u00e4ger, nj\u00eb ekspert i gjumit n\u00eb Institutin Lamarr t\u00eb TU&nbsp;Dortmund, i cili nuk ishte i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb studim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u00c7far\u00eb k\u00ebrkon IA n\u00eb trupin q\u00eb fle?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Analiza tregon se sinjalet e zemr\u00ebs kontribuojn\u00eb ndjesh\u00ebm n\u00eb parashikimin e s\u00ebmundjeve kardiovaskulare, nd\u00ebrsa sinjalet e trurit jan\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr \u00e7rregullimet neurologjike dhe psikologjike. Megjithat\u00eb, rezultati m\u00eb informues \u00ebsht\u00eb kombinimi i sinjaleve t\u00eb ndryshme &#8211; p\u00ebr shembull, kur EEG tregon nj\u00eb gjendje t\u00eb q\u00ebndrueshme gjumi, por zemra duket m\u00eb &#8220;zgjuar&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mosp\u00ebrputhje t\u00eb tilla midis trurit dhe zemr\u00ebs mund t\u00eb tregojn\u00eb strese t\u00eb fshehura ose procese t\u00eb hershme t\u00eb s\u00ebmundjes shum\u00eb koh\u00eb para se simptomat t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb dukshme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;N\u00ebse koleg\u00ebt tan\u00eb n\u00eb mjek\u00ebsin\u00eb e gjumit dyshojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb lidhje, ne specialist\u00ebt e IA-s\u00eb mund ta p\u00ebrfshijm\u00eb k\u00ebt\u00eb n\u00eb nj\u00eb sistem parashikues &#8211; dhe anasjelltas, t\u00eb japim indikacione se ku mund t\u00eb ekzistojn\u00eb lidhje&#8221;, thot\u00eb Buschj\u00e4ger.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Korrelacionet q\u00eb ofrojm\u00eb jan\u00eb kryesisht statistikore. Marr\u00ebdh\u00ebnia shkak\u00ebsore duhet t\u00eb v\u00ebrtetohet nga ekspert\u00ebt&#8221;, tha eksperti i gjumit me baz\u00eb n\u00eb Dortmund p\u00ebr DW.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Sa t\u00eb besueshme jan\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat laboratorike?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Modeli bazohet kryesisht n\u00eb t\u00eb dh\u00ebna nga laborator\u00ebt e gjumit, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb dh\u00ebna nga njer\u00ebz q\u00eb zakonisht referoheshin p\u00ebr probleme me gjumin dhe jetojn\u00eb n\u00eb rajone m\u00eb t\u00eb pasura me qasje n\u00eb mjek\u00ebsin\u00eb e teknologjis\u00eb s\u00eb lart\u00eb. Nd\u00ebrsa studiuesit integrojn\u00eb disa grupe amerikane dhe evropiane, ku ata po testojn\u00eb modelin edhe n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb pavarur. Por njer\u00ebzit pa probleme me gjumin ose nga rajone t\u00eb pash\u00ebrbyera t\u00eb bot\u00ebs mbeten t\u00eb n\u00ebn-p\u00ebrfaq\u00ebsuar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mund\u00ebsit\u00eb dhe kufizimet p\u00ebr diagnostikimin dhe terapin\u00eb<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Studiuesit theksojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb se SleepFM nuk zbulon shkaqet e s\u00ebmundjes, por m\u00eb tep\u00ebr korrelacionet: Ai njeh modelet statistikore n\u00eb gjum\u00eb q\u00eb mund t\u00eb lidhen me diagnoza t\u00eb m\u00ebvonshme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Shumica e metodave t\u00eb IA-s\u00eb nuk m\u00ebsojn\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie shkak\u00ebsore&#8221;, shpjegon shkenc\u00ebtari i kompjuterave Matthias Jakobs nga TU Dortmund, i cili hulumton metodat e IA-s\u00eb dhe t\u00eb t\u00eb m\u00ebsuarit automatik (ML) p\u00ebr analizimin e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb gjumit dhe nuk ishte i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb studim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Metodat ML jan\u00eb teknika llogarit\u00ebse q\u00eb u lejojn\u00eb kompjuter\u00ebve t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb nga t\u00eb dh\u00ebnat e mostr\u00ebs, t\u00eb njohin modelet dhe t\u00eb b\u00ebjn\u00eb parashikime pa u programuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr secilin rregull.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por Jakobs sheh &#8220;potencial p\u00ebr diagnoza dhe terapi, edhe n\u00ebse shfryt\u00ebzohen vet\u00ebm korrelacionet statistikore&#8221;, thot\u00eb ai p\u00ebr DW.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>IA ndihmon njer\u00ebzit, por nuk i z\u00ebvend\u00ebson ata<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Modele si SleepFM p\u00ebrmbledhin sasi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Polisomnografis\u00eb n\u00eb t\u00eb ashtuquajturat ngulitje &#8211; p\u00ebrfaq\u00ebsime numerike kompakte q\u00eb lejojn\u00eb analiza m\u00eb t\u00eb shpejta dhe shpesh m\u00eb t\u00eb sakta. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrdisiplinor \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor: &#8220;IA mund t\u00eb jet\u00eb e trajnuar mir\u00eb p\u00ebr planifikimin e terapis\u00eb, por njer\u00ebzit &#8211; pra mjek\u00ebt &#8211; interpretojn\u00eb rezultatet dhe zgjedhin terapin\u00eb, shpesh pa i ditur t\u00eb gjitha shkaqet.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebshtu, IA mbetet nj\u00eb mjet dhe sistem paralajm\u00ebrimi i hersh\u00ebm &#8211; por p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr diagnostikimin dhe trajtimin ende i takon personelit mjek\u00ebsor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00ebse dhe n\u00eb \u00e7far\u00eb mase modelet e v\u00ebzhguara tregojn\u00eb mekanizma biologjik\u00eb themelor\u00eb \u00ebsht\u00eb ende e paqart\u00eb, por studiuesit shohin potencial t\u00eb madh pik\u00ebrisht k\u00ebtu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00ebse profile t\u00eb caktuara t\u00eb sinjaleve gjat\u00eb gjumit lidhen vazhdimisht me s\u00ebmundje specifike, ato mund t\u00eb japin t\u00eb dh\u00ebna se cilat procese n\u00eb sistemin nervor, sistemin kardiovaskular ose sistemin imunitar prishen her\u00ebt. Kjo gjithashtu mund t\u00eb lejoj\u00eb nxjerrjen e p\u00ebrfundimeve rreth sh\u00ebndetit t\u00eb njer\u00ebzve p\u00ebrtej grupeve aktuale t\u00eb laboratorit t\u00eb gjumit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjat&euml; nj&euml; nate t&euml; vetme t&euml; kaluar n&euml; nj&euml; laborator gjumi Inteligjenca Artificiale mund t&euml; vler&euml;soj&euml; rrezikun p&euml;r mbi 130 s&euml;mundje &ndash; nga parkinsoni e demenca deri tek infarkti kardiak dhe kanceri i gjirit.Nga sinjalet e nj&euml; nate t&euml; vetme n&euml; nj&euml; laborator gjumi&nbsp;nj&euml; sistem i ri i&nbsp;Inteligjenc&euml;s Artificiale&nbsp;mund t&euml; vler&euml;soj&euml; rrezikun e m&euml;vonsh&euml;m p&euml;r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":46043,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[572],"tags":[],"class_list":["post-46042","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendeti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46042","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46042"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46042\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":46044,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46042\/revisions\/46044"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/46043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46042"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46042"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46042"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}