{"id":43015,"date":"2025-08-25T20:19:31","date_gmt":"2025-08-25T20:19:31","guid":{"rendered":"https:\/\/radiojehona.com\/?p=43015"},"modified":"2025-08-25T20:19:31","modified_gmt":"2025-08-25T20:19:31","slug":"shkenca-nxehtesia-pershpejton-plakjen-me-shume-se-pirja-e-duhanit-apo-alkoolit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiojehona.mk\/?p=43015","title":{"rendered":"Shkenca: Nxeht\u00ebsia p\u00ebrshpejton plakjen m\u00eb shum\u00eb se pirja e duhanit apo alkoolit"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"513\" src=\"https:\/\/radiojehona.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/800-0-630e4321496ef8495d5acfd3812c6512.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-43016\" srcset=\"https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/800-0-630e4321496ef8495d5acfd3812c6512.png 800w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/800-0-630e4321496ef8495d5acfd3812c6512-300x192.png 300w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/800-0-630e4321496ef8495d5acfd3812c6512-768x492.png 768w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>T\u00eb jetuarit n\u00eb nj\u00eb klim\u00eb m\u00eb t\u00eb nxeht\u00eb mund t\u00eb ndikoj\u00eb ndjesh\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndetin afatgjat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb studim i ri i publikuar n\u00eb revist\u00ebn&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2025\/08\/25\/climate\/heat-waves-aging.html\">Nature Climate Change<\/a>&nbsp;tregon se ekspozimi ndaj val\u00ebve ekstreme t\u00eb t\u00eb nxehtit mund t\u00eb p\u00ebrshpejtoj\u00eb procesin e plakjes biologjike.<\/p>\n\n\n\n<p>Studiuesit analizuan t\u00eb dh\u00ebnat sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb af\u00ebrsisht 25,000 t\u00eb rriturve n\u00eb Tajvan p\u00ebrgjat\u00eb nj\u00eb periudhe 15-vje\u00e7are dhe arrit\u00ebn n\u00eb p\u00ebrfundimin se vet\u00ebm dy vjet n\u00ebn ndikimin e temperaturave ekstreme mund t\u00eb shtojn\u00eb tet\u00eb deri n\u00eb 12 dit\u00eb d\u00ebmtime t\u00eb lidhura me plakjen.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKy efekt mund t\u00eb duket i vog\u00ebl n\u00eb fillim, por \u00ebsht\u00eb akumulativ dhe me kalimin e koh\u00ebs mund t\u00eb b\u00ebhet i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr sh\u00ebndetin publik,\u201d shpjegon Cui Guo, profesor n\u00eb Universitetin e Hong Kongut dhe udh\u00ebheq\u00ebs i studimit.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjetjet n\u00ebnvizojn\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr politika m\u00eb t\u00eb forta mjedisore dhe mbrojtje p\u00ebr grupet m\u00eb t\u00eb rrezikuara, nd\u00ebrsa ndryshimet klimatike vazhdojn\u00eb t\u00eb intensifikojn\u00eb val\u00ebt e t\u00eb nxehtit n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas shkenc\u00ebtar\u00ebve, temperaturat ekstreme, q\u00eb po b\u00ebhen gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb zakonshme p\u00ebr shkak t\u00eb kriz\u00ebs klimatike, mund t\u00eb shkaktojn\u00eb d\u00ebme afatgjata n\u00eb sh\u00ebndetin e miliarda njer\u00ebzve n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n<p>Derisa ishte tashm\u00eb e ditur se val\u00ebt e t\u00eb nxehtit shkaktojn\u00eb rritje t\u00eb menj\u00ebhershme t\u00eb vdekjeve t\u00eb parakohshme, si\u00e7 ishte rasti me thuajse 600 vdekje t\u00eb lidhura me nj\u00eb val\u00eb t\u00eb nxehti n\u00eb Angli, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga analizat e para q\u00eb shqyrton ndikimin afatgjat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>U zbulua se moshimi biologjik rritej me rreth 9 dit\u00eb p\u00ebr ata q\u00eb p\u00ebrjetonin 4 dit\u00eb m\u00eb shum\u00eb me temperatura ekstreme brenda nj\u00eb periudhe dyvje\u00e7are. Nd\u00ebrkoh\u00eb, pun\u00ebtor\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt kalojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb jasht\u00eb kishin nj\u00eb rritje t\u00eb mosh\u00ebs biologjike prej 33 dit\u00ebsh.<\/p>\n\n\n\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt theksojn\u00eb se, edhe pse k\u00ebto shifra mund t\u00eb duken t\u00eb vogla, ato mbulojn\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb periudh\u00eb dyvje\u00e7are.<\/p>\n\n\n\n<p>Rritja e mosh\u00ebs biologjike \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb tregues i fort\u00eb i rrezikut p\u00ebr vdekshm\u00ebri t\u00eb hershme.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEkspozimi ndaj val\u00ebve t\u00eb t\u00eb nxehtit n\u00eb periudha t\u00eb gjata mund t\u00eb ket\u00eb pasoja shum\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda se sa kemi raportuar,\u201d tha Dr. Cui Guo nga Universiteti i Hong Kongut, q\u00eb drejtoi k\u00ebrkimin. \u201cDhe p\u00ebr shkak se k\u00ebto val\u00eb jan\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb shpeshta dhe zgjasin m\u00eb shum\u00eb, ndikimet n\u00eb sh\u00ebndet mund t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsohen edhe m\u00eb tej.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Profesori Paul Beggs nga Universiteti Macquarie n\u00eb Australi shtoi: \u201cT\u00eb gjith\u00eb kemi p\u00ebrjetuar val\u00eb t\u00eb nxehti dhe kemi menduar se ia kemi hedhur pa pasoja \u2013 por ky studim tregon se k\u00ebto val\u00eb n\u00eb fakt ndikojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si plaket trupi yn\u00eb.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Ai p\u00ebrmendi nj\u00eb zbulim tjet\u00ebr trondit\u00ebs nga viti 2024, ku u gjet se ekspozimi ndaj t\u00eb nxehtit n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri d\u00ebmton zhvillimin e trurit.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb dyja gjetjet tregojn\u00eb se nxeht\u00ebsia ekstreme mund t\u00eb ndikoj\u00eb negativisht n\u00eb \u00e7do mosh\u00eb dhe ndikimi mund t\u00eb jet\u00eb i p\u00ebrhersh\u00ebm.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T&euml; jetuarit n&euml; nj&euml; klim&euml; m&euml; t&euml; nxeht&euml; mund t&euml; ndikoj&euml; ndjesh&euml;m n&euml; sh&euml;ndetin afatgjat&euml;. Nj&euml; studim i ri i publikuar n&euml; revist&euml;n&nbsp;Nature Climate Change&nbsp;tregon se ekspozimi ndaj val&euml;ve ekstreme t&euml; t&euml; nxehtit mund t&euml; p&euml;rshpejtoj&euml; procesin e plakjes biologjike. Studiuesit analizuan t&euml; dh&euml;nat sh&euml;ndet&euml;sore t&euml; af&euml;rsisht 25,000 t&euml; rriturve n&euml; Tajvan p&euml;rgjat&euml; nj&euml; periudhe [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":43016,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[572],"tags":[],"class_list":["post-43015","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendeti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43015"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43015\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43017,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43015\/revisions\/43017"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/43016"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}