{"id":42449,"date":"2025-05-12T13:58:51","date_gmt":"2025-05-12T13:58:51","guid":{"rendered":"https:\/\/radiojehona.com\/?p=42449"},"modified":"2025-05-12T13:58:51","modified_gmt":"2025-05-12T13:58:51","slug":"gjumi-nuk-sherben-vetem-per-te-pushuar-ai-pergatit-trurin-per-kujtimet-e-se-ardhmes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiojehona.mk\/?p=42449","title":{"rendered":"Gjumi nuk sh\u00ebrben vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb pushuar, ai p\u00ebrgatit trurin p\u00ebr kujtimet e s\u00eb ardhmes"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"655\" src=\"https:\/\/radiojehona.com\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/8017152f-dfa5-48b7-a5ab-ab9441ec7aeb-1024x655.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-42450\" srcset=\"https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/8017152f-dfa5-48b7-a5ab-ab9441ec7aeb-1024x655.webp 1024w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/8017152f-dfa5-48b7-a5ab-ab9441ec7aeb-300x192.webp 300w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/8017152f-dfa5-48b7-a5ab-ab9441ec7aeb-768x491.webp 768w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/8017152f-dfa5-48b7-a5ab-ab9441ec7aeb.webp 1360w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Truri i njeriut nuk ka p\u00ebr detyr\u00eb vet\u00ebm t\u00eb ruaj\u00eb kujtimet q\u00eb krijohen gjat\u00eb jet\u00ebs, ai duhet gjithashtu t\u00eb p\u00ebrgatitet p\u00ebr kujtimet e reja q\u00eb do t\u00eb krijohen. Sipas nj\u00eb studimit t\u00eb ri t\u00eb kryer n\u00eb Japoni, kjo p\u00ebrgatitje ndodh gjat\u00eb gjumit, ka shkruar&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.sciencealert.com\/sleep-helps-your-brain-prepare-for-the-future-and-now-we-know-how\">Science Alert.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Dihet prej koh\u00ebsh q\u00eb gjumi \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr kujtes\u00ebn dhe t\u00eb nx\u00ebnit, por mekanizmat e sakt\u00eb nuk jan\u00eb kuptuar plot\u00ebsisht. Deri tani, gjumi \u00ebsht\u00eb par\u00eb si proces q\u00eb lidhet me t\u00eb kaluar\u00ebn, p\u00ebrpunimi dhe ruajtja e kujtimeve q\u00eb kemi p\u00ebrjetuar gjat\u00eb dit\u00ebs. Mir\u00ebpo, ky studim i fundit tregon se gjumi luan rol edhe p\u00ebr t\u00eb ardhmen.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7far\u00eb ndodh n\u00eb tru gjat\u00eb gjumit?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kujtesa \u00ebsht\u00eb proces kompleks dhe thelb\u00ebsor p\u00ebr identitetin e njeriut. Edhe pse shpesh duket si \u201cmagji\u201d, n\u00eb realitet, kujtimet formohen p\u00ebrmes qelizave t\u00eb specializuara t\u00eb quajtura \u201c<em>qeliza engram<\/em>\u201d, t\u00eb cilat regjistrojn\u00eb p\u00ebrvojat e njer\u00ebzve n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mund t\u2019i rikujtojn\u00eb m\u00eb von\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Studiuesit n\u00eb Universitetin e Toyam\u00ebs n\u00eb Japoni p\u00ebrdor\u00ebn nj\u00eb sistem imazherie p\u00ebr t\u00eb gjurmuar aktivitetin e k\u00ebtyre qelizave tek minjt\u00eb, para, gjat\u00eb dhe pas p\u00ebrvojave t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Ata zbuluan di\u00e7ka mahnit\u00ebse: gjat\u00eb gjumit pas nj\u00eb p\u00ebrvoje t\u00eb re, truri jo vet\u00ebm q\u00eb \u201crindez\u201d kujtimet ekzistuese p\u00ebr t\u2019i forcuar, por gjithashtu fillon t\u00eb p\u00ebrgatis\u00eb rrjetet p\u00ebr kujtimet q\u00eb do t\u00eb formohen n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQelizat \u2018engram&#8217; ende te pa pjekura, filluan t\u00eb bashk\u00ebveprojn\u00eb me qelizat ekzistuese gjat\u00eb gjumit. Ky nd\u00ebrveprim ndihmon n\u00eb nd\u00ebrtimin e rrjeteve t\u00eb reja t\u00eb kujtes\u00ebs\u201d, ka th\u00ebn\u00eb&nbsp;profesor Kaoru Inokuchi, bashkautor i studimit.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gjumi si \u201cst\u00ebrvitje\u201d p\u00ebr trurin<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fakt, studiuesit pan\u00eb se k\u00ebto qeliza t\u00eb ardhshme, q\u00eb ende nuk ishin lidhur me ndonj\u00eb kujtim specifik, filluan t\u00eb sinkronizohen gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb gjat\u00eb gjumit pas m\u00ebsimit. Dhe kur minjt\u00eb p\u00ebrjetuan nj\u00eb ngjarje t\u00eb re, k\u00ebto t\u00eb nj\u00ebjtat qeliza u aktivizuan p\u00ebr ta regjistruar at\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr t\u00eb kuptuar m\u00eb mir\u00eb k\u00ebt\u00eb proces, shkenc\u00ebtar\u00ebt krijuan edhe nj\u00eb model kompjuterik q\u00eb simulon aktivitetin e trurit n\u00eb pjes\u00ebn e hipokampusit, zona kryesore p\u00ebr formimin e kujtimeve. Ata zbuluan se dy procese t\u00eb njohura q\u00eb ndodhin gjat\u00eb gjumit, t\u00eb quajtura&nbsp;<em>depresion sinaptik<\/em>&nbsp;dhe&nbsp;<em>shkall\u00ebzim sinaptik<\/em>, ndihmojn\u00eb trurin t\u00eb organizoj\u00eb k\u00ebto qeliza t\u00eb ardhshme t\u00eb kujtes\u00ebs. Kur k\u00ebta mekanizma ndaloheshin n\u00eb modelin kompjuterik, p\u00ebrgatitja p\u00ebr kujtime t\u00eb reja d\u00ebshtonte.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKy bashk\u00ebveprim mes kujtimeve t\u00eb vjetra dhe qelizave q\u00eb do t\u00eb ruajn\u00eb kujtimet e reja tregon nj\u00eb koordinim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb gjat\u00eb gjumit. Mund t\u00eb ket\u00eb edhe nj\u00eb lloj \u2018transferimi t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave\u2019 mes rrjeteve t\u00eb trurit\u201d, ka shpjeguar profesor Inokuchi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb kjo p\u00ebr njer\u00ebzit?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ky zbulim n\u00ebnkupton se cil\u00ebsia e gjumit pas m\u00ebsimit mund t\u00eb ndikoj\u00eb jo vet\u00ebm n\u00eb sa mir\u00eb i ruajm\u00eb ato q\u00eb kemi m\u00ebsuar, por edhe sa t\u00eb p\u00ebrgatitur jemi p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar gj\u00ebra t\u00eb reja n\u00eb dit\u00ebt n\u00eb vijim.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNe besojm\u00eb se manipulimi i aktivitetit t\u00eb trurit gjat\u00eb gjumit, apo ndryshimi i m\u00ebnyr\u00ebs si flem\u00eb, mund t\u00eb na ndihmoj\u00eb t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsojm\u00eb kujtes\u00ebn. Kjo mund t\u00eb hap\u00eb rrug\u00eb p\u00ebr metoda t\u00eb reja n\u00eb arsim dhe n\u00eb trajtimin e \u00e7rregullimeve t\u00eb kujtes\u00ebs\u201d, ka th\u00ebn\u00eb Inokuchi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja, sipas studiuesve, \u00ebsht\u00eb q\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb fillojn\u00eb ta marrin gjumin m\u00eb seriozisht.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cDuam q\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb kuptojn\u00eb se gjumi nuk \u00ebsht\u00eb thjesht pushim. Ai luan rol vendimtar n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn si truri p\u00ebrpunon informacionin. N\u00ebse e kuptojm\u00eb k\u00ebt\u00eb, mund ta p\u00ebrdorim gjumin si mjet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar cil\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs son\u00eb\u201d, ka th\u00ebn\u00eb nd\u00ebr t\u00eb tjera Inokuchi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Truri i njeriut nuk ka p&euml;r detyr&euml; vet&euml;m t&euml; ruaj&euml; kujtimet q&euml; krijohen gjat&euml; jet&euml;s, ai duhet gjithashtu t&euml; p&euml;rgatitet p&euml;r kujtimet e reja q&euml; do t&euml; krijohen. Sipas nj&euml; studimit t&euml; ri t&euml; kryer n&euml; Japoni, kjo p&euml;rgatitje ndodh gjat&euml; gjumit, ka shkruar&nbsp;Science Alert. Dihet prej koh&euml;sh q&euml; gjumi &euml;sht&euml; i r&euml;nd&euml;sish&euml;m p&euml;r kujtes&euml;n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":42450,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[573],"tags":[],"class_list":["post-42449","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lifestyle"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42449","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42449"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42449\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42451,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42449\/revisions\/42451"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/42450"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42449"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42449"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42449"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}