{"id":42356,"date":"2025-05-06T13:38:55","date_gmt":"2025-05-06T13:38:55","guid":{"rendered":"https:\/\/radiojehona.com\/?p=42356"},"modified":"2025-05-06T13:38:55","modified_gmt":"2025-05-06T13:38:55","slug":"si-ka-shpetuar-njerezimin-nder-vite-sapuni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiojehona.mk\/?p=42356","title":{"rendered":"Si ka shp\u00ebtuar njer\u00ebzimin nd\u00ebr vite sapuni?"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"900\" height=\"600\" src=\"https:\/\/radiojehona.com\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/auto_soap31746524469.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-42357\" srcset=\"https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/auto_soap31746524469.jpg 900w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/auto_soap31746524469-300x200.jpg 300w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/auto_soap31746524469-768x512.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 5,000 vjet, nj\u00eb produkt i thjesht\u00eb, por jasht\u00ebzakonisht i fuqish\u00ebm, sapuni ka qen\u00eb nj\u00eb nga aleat\u00ebt m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb njer\u00ebzimit n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr s\u00ebmundjeve dhe papast\u00ebrtis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Nga Babilonia e lasht\u00eb deri n\u00eb lavaman\u00ebt modern\u00eb t\u00eb kuzhin\u00ebs, sapuni ka pasur nj\u00eb ndikim t\u00eb thell\u00eb n\u00eb zhvillimin e qytet\u00ebrimeve, ndoshta m\u00eb shum\u00eb se \u00e7do shpikje tjet\u00ebr sanitare.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas historis\u00eb m\u00eb t\u00eb pranuar, sapuni u zbulua rast\u00ebsisht kur yndyra e kafsh\u00ebve dhe hiri nga nj\u00eb zjarr u p\u00ebrzien dhe formuan nj\u00eb substanc\u00eb q\u00eb pastronte trupin dhe rrobat. Kjo p\u00ebrzierje u vler\u00ebsua si magji nga njer\u00ebzit e asaj kohe. Dokumentet m\u00eb t\u00eb hershme p\u00ebr prodhimin e sapunit datojn\u00eb n\u00eb Babiloni, rreth vitit 2800 p.e.s., n\u00eb at\u00eb q\u00eb sot \u00ebsht\u00eb Iraku jugor.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjat\u00eb shekujve, sapuni u p\u00ebrmir\u00ebsua dhe u p\u00ebrhap n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. N\u00eb shekullin e 17-t\u00eb, ai ishte i zakonsh\u00ebm n\u00eb kolonit\u00eb amerikane, shpesh i p\u00ebrgatitur n\u00eb sht\u00ebpi. N\u00eb vitin 1791, kimisti francez Nicolas Leblanc zhvilloi nj\u00eb proces industrial p\u00ebr prodhimin e tij, duke e b\u00ebr\u00eb sapunin m\u00eb t\u00eb aksesuesh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjith\u00ebse duket i thjesht\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorim, sapuni \u00ebsht\u00eb nj\u00eb produkt kimikisht kompleks. Ai p\u00ebrb\u00ebhet nga molekula me dy skaje t\u00eb ndryshme: nj\u00eb kok\u00eb hidrofile (q\u00eb \u201cdo\u201d ujin) dhe nj\u00eb bisht hidrofobik (q\u00eb \u201currehet\u201d nga uji por lidhet me vajrat dhe yndyrnat). Kjo struktur\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb lejon sapunin t\u00eb nd\u00ebrveproj\u00eb si me ujin, ashtu edhe me papast\u00ebrtit\u00eb, t\u00eb cilat mund t\u00eb jen\u00eb ose hidrofile ose hidrofobike.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur lani duart me sapun dhe uj\u00eb, molekulat e sapunit rrethojn\u00eb grimcat e vajit dhe papast\u00ebrtis\u00eb dhe krijojn\u00eb mikela \u2013 struktura t\u00eb ngjashme me flluska q\u00eb bllokojn\u00eb papast\u00ebrtin\u00eb dhe lejojn\u00eb q\u00eb ajo t\u00eb shp\u00eblahet me uj\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Larja me sapun nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb vet\u00ebm me heqjen e njollave. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb linj\u00eb e par\u00eb mbrojtjeje kund\u00ebr mikroorganizmave t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm si bakteret, viruset dhe k\u00ebrpudhat. Sapuni d\u00ebmton membranat mbrojt\u00ebse t\u00eb k\u00ebtyre patogjen\u00ebve, duke ndihmuar n\u00eb shkat\u00ebrrimin e tyre dhe duke parandaluar infeksionet. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse larja e duarve \u00ebsht\u00eb kaq e r\u00ebnd\u00ebsishme, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb ambiente spitalore apo gjat\u00eb pandemive globale.<\/p>\n\n\n\n<p>Sot, njer\u00ebzit n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn shpenzojn\u00eb mbi 50 miliard\u00eb dollar\u00eb n\u00eb vit p\u00ebr sapun\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm p\u00ebr trupin, duart, kuzhin\u00ebn dhe rrobat. E megjithat\u00eb, pak prej nesh e din\u00eb se sa e sofistikuar \u00ebsht\u00eb struktura e k\u00ebtij produkti q\u00eb p\u00ebrdorim \u00e7do dit\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Nga parandalimi i s\u00ebmundjeve te higjiena personale, ndikimi i sapunit \u00ebsht\u00eb i pallogaritsh\u00ebm. Ai ka ndihmuar n\u00eb rritjen e jet\u00ebgjat\u00ebsis\u00eb, zvog\u00eblimin e p\u00ebrhapjes s\u00eb s\u00ebmundjeve dhe p\u00ebrmir\u00ebsimin e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb jet\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyra q\u00eb shpesh kalojn\u00eb pa u v\u00ebn\u00eb re.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb nj\u00eb epok\u00eb ku teknologjit\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsore b\u00ebhen gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb avancuara, \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb t\u00eb harrojm\u00eb se nj\u00eb nga mjetet m\u00eb t\u00eb fuqishme p\u00ebr mbrojtjen e sh\u00ebndetit ton\u00eb \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb cop\u00eb sapun, nj\u00eb shpikje e lasht\u00eb, por gjithmon\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme. Syri.net-<a href=\"https:\/\/www.iefimerida.gr\/ygeia\/pos-sapoyni-mas-krata-katharoys\">iefimerida<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P&euml;r m&euml; shum&euml; se 5,000 vjet, nj&euml; produkt i thjesht&euml;, por jasht&euml;zakonisht i fuqish&euml;m, sapuni ka qen&euml; nj&euml; nga aleat&euml;t m&euml; t&euml; m&euml;dhenj t&euml; njer&euml;zimit n&euml; luft&euml;n kund&euml;r s&euml;mundjeve dhe papast&euml;rtis&euml;. Nga Babilonia e lasht&euml; deri n&euml; lavaman&euml;t modern&euml; t&euml; kuzhin&euml;s, sapuni ka pasur nj&euml; ndikim t&euml; thell&euml; n&euml; zhvillimin e qytet&euml;rimeve, ndoshta m&euml; shum&euml; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":42357,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[568],"tags":[],"class_list":["post-42356","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kuriozitete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42356","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42356"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42356\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42358,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42356\/revisions\/42358"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/42357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42356"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42356"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42356"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}