{"id":40032,"date":"2025-01-11T01:50:32","date_gmt":"2025-01-11T01:50:32","guid":{"rendered":"https:\/\/radiojehona.com\/?p=40032"},"modified":"2025-01-11T01:50:32","modified_gmt":"2025-01-11T01:50:32","slug":"shkencetaret-shpojne-gati-2-milje-poshte-per-te-arritur-berthamen-e-akullit-1-2-milion-vjecar-nga-antarktiku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiojehona.mk\/?p=40032","title":{"rendered":"Shkenc\u00ebtar\u00ebt shpojn\u00eb gati 2 milje posht\u00eb p\u00ebr t\u00eb arritur b\u00ebrtham\u00ebn e akullit 1.2 milion vje\u00e7ar nga Antarktiku"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"744\" src=\"https:\/\/radiojehona.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/IMG_0362-1024x744.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-40033\" srcset=\"https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/IMG_0362-1024x744.jpeg 1024w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/IMG_0362-300x218.jpeg 300w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/IMG_0362-768x558.jpeg 768w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/IMG_0362.jpeg 1125w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb ekip nd\u00ebrkomb\u00ebtar shkenc\u00ebtar\u00ebsh njoftoi t\u00eb enjten se ata kan\u00eb shpuar me sukses nj\u00eb nga b\u00ebrthamat m\u00eb t\u00eb vjetra t\u00eb akullit deri m\u00eb tani, duke dep\u00ebrtuar gati 2 milje (2.8 kilometra) deri n\u00eb shk\u00ebmbin e Antarktikut p\u00ebr t\u00eb arritur akullin, q\u00eb ata thon\u00eb se \u00ebsht\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 1.2 milion vjet i vjet\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n<p>Analiza e akullit t\u00eb lasht\u00eb pritet t\u00eb tregoj\u00eb, se si atmosfera dhe&nbsp;klima&nbsp;e Tok\u00ebs kan\u00eb evoluar. Kjo duhet t\u00eb siguroj\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb se si kan\u00eb ndryshuar ciklet e Epok\u00ebs s\u00eb Akullit dhe mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb t\u00eb kuptuarit se si karboni atmosferik ndryshoi klim\u00ebn, than\u00eb ata.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cFal\u00eb b\u00ebrtham\u00ebs s\u00eb akullit, ne do t\u00eb kuptojm\u00eb se \u00e7far\u00eb ka ndryshuar p\u00ebr sa i p\u00ebrket gazeve serr\u00eb, kimikateve dhe pluhurit n\u00eb atmosfer\u00eb\u201d, tha Carlo Barbante, nj\u00eb akullnajalog italian dhe koordinator i projektit Beyond EPICA, p\u00ebr marrjen e b\u00ebrtham\u00ebs. Barbante drejton gjithashtu Institutin e Shkencave Polare pran\u00eb K\u00ebshillit Komb\u00ebtar t\u00eb K\u00ebrkimit t\u00eb Italis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>I nj\u00ebjti ekip m\u00eb par\u00eb shpoi nj\u00eb b\u00ebrtham\u00eb rreth 800,000 vje\u00e7are. Shpimi i fundit shkoi 2.8 kilometra (rreth 1.7 milje) thell\u00eb, me nj\u00eb ekip prej 16 shkenc\u00ebtar\u00ebsh dhe personel mb\u00ebshtet\u00ebs q\u00eb shponin \u00e7do ver\u00eb gjat\u00eb kat\u00ebr viteve, n\u00eb temperatura mesatare prej rreth minus-35 Celsius (minus-25.6 Fahrenheit).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIshte nj\u00eb moment i mrekulluesh\u00ebm p\u00ebr ne, kur arrit\u00ebm n\u00eb shk\u00ebmbin e themelit,\u201d tha Scoto. Analiza e izotopit dha mosh\u00ebn e akullit, t\u00eb pakt\u00ebn 1.2 milion vjet, tha ai.<\/p>\n\n\n\n<p>Si Barbante ashtu edhe Scoto than\u00eb se fal\u00eb analiz\u00ebs s\u00eb b\u00ebrtham\u00ebs s\u00eb akullit t\u00eb fushat\u00ebs s\u00eb m\u00ebparshme Epica, ata kan\u00eb vler\u00ebsuar se p\u00ebrqendrimet e gazeve serr\u00eb, si dioksidi i karbonit dhe metani, edhe gjat\u00eb periudhave m\u00eb t\u00eb ngrohta t\u00eb 800,000 viteve t\u00eb fundit, nuk kan\u00eb tejkaluar kurr\u00eb nivelet e par\u00eb q\u00eb nga fillimi i Revolucionit Industrial.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSot ne po shohim nivele t\u00eb dioksidit t\u00eb karbonit, q\u00eb jan\u00eb 50% mbi nivelet m\u00eb t\u00eb larta q\u00eb kemi pasur gjat\u00eb 800,000 viteve t\u00eb fundit,\u201d tha Barbante.<\/p>\n\n\n\n<p>Bashkimi Evropian financoi Beyond EPICA (Projekti evropian p\u00ebr b\u00ebrtham\u00ebn e akullit n\u00eb Antarktid\u00eb) ,me mb\u00ebshtetjen e kombeve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb kontinentin. Italia po koordinon projektin.<\/p>\n\n\n\n<p>Njoftimi ishte emocionues p\u00ebr Richard Alley, nj\u00eb shkenc\u00ebtar klimatik n\u00eb Penn State, i cili nuk ishte i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb projekt dhe t\u00eb cilit s\u00eb fundmi iu dha Medalja Komb\u00ebtare e Shkenc\u00ebs p\u00ebr karrier\u00ebn e tij, duke studiuar flet\u00ebt e akullit.<\/p>\n\n\n\n<p>Alley tha se p\u00ebrparimet n\u00eb studimin e b\u00ebrthamave t\u00eb akullit jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, sepse ato i ndihmojn\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt t\u00eb kuptojn\u00eb m\u00eb mir\u00eb kushtet klimatike t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs dhe t\u00eb informojn\u00eb kuptimin e tyre p\u00ebr kontributet e njer\u00ebzve n\u00eb ndryshimin e klim\u00ebs n\u00eb t\u00eb tashmen. Ai shtoi se arritja n\u00eb shk\u00ebmbinj ka nj\u00eb premtim t\u00eb shtuar, sepse shkenc\u00ebtar\u00ebt mund t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb rreth historis\u00eb s\u00eb Tok\u00ebs q\u00eb nuk lidhet drejtp\u00ebrdrejt me vet\u00eb rekordin e akullit.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKjo \u00ebsht\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, jasht\u00ebzakonisht fantastike,\u201d tha Alley. \u201cAta do t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb gj\u00ebra t\u00eb mrekullueshme.\u201d\/<a href=\"https:\/\/apnews.com\/article\/antarctica-old-ice-core-climate-change-epica-6f76c57abf254dd9cb698f767db5507b\">&nbsp;AP.<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj&euml; ekip nd&euml;rkomb&euml;tar shkenc&euml;tar&euml;sh njoftoi t&euml; enjten se ata kan&euml; shpuar me sukses nj&euml; nga b&euml;rthamat m&euml; t&euml; vjetra t&euml; akullit deri m&euml; tani, duke dep&euml;rtuar gati 2 milje (2.8 kilometra) deri n&euml; shk&euml;mbin e Antarktikut p&euml;r t&euml; arritur akullin, q&euml; ata thon&euml; se &euml;sht&euml; t&euml; pakt&euml;n 1.2 milion vjet i vjet&euml;r. Analiza e akullit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40033,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[568],"tags":[],"class_list":["post-40032","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kuriozitete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40032","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40032"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40032\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40035,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40032\/revisions\/40035"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/40033"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40032"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40032"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40032"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}