{"id":39523,"date":"2024-12-29T09:44:13","date_gmt":"2024-12-29T09:44:13","guid":{"rendered":"https:\/\/radiojehona.com\/?p=39523"},"modified":"2024-12-29T09:44:14","modified_gmt":"2024-12-29T09:44:14","slug":"pese-sfidat-kryesore-te-ekonomise-boterore-ne-vitin-2025-qe-pritet-te-ndikojne-ne-menyre-te-drejtperdrejte-ne-mireqenien-globale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiojehona.mk\/?p=39523","title":{"rendered":"Pes\u00eb sfidat kryesore t\u00eb ekonomis\u00eb bot\u00ebrore n\u00eb vitin 2025 q\u00eb pritet t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb mir\u00ebqenien globale"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"705\" src=\"https:\/\/radiojehona.com\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/IMG_0142-1024x705.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-39524\" srcset=\"https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/IMG_0142-1024x705.jpeg 1024w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/IMG_0142-300x206.jpeg 300w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/IMG_0142-768x528.jpeg 768w, https:\/\/radiojehona.mk\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/IMG_0142.jpeg 1125w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>1. Donald Trump 2, fillon n\u00eb janar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00ebnyra se si do t\u00eb shkoj\u00eb viti 2025 p\u00ebr ekonomin\u00eb bot\u00ebrore varet kryesisht nga nj\u00eb njeri: Donald Trump, presidenti i zgjedhur i ekonomis\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb bot\u00eb. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se zhvillimet e m\u00ebtejshme \u2013 edhe p\u00ebrtej vitit 2025 \u2013 jan\u00eb t\u00eb paparashikueshme dhe t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u vler\u00ebsuar.<\/p>\n\n\n\n<p>Pasojat e t\u00eb ashtuquajturit koncept \u201cAmerika e Para\u201d do t\u00eb shtrihen shum\u00eb p\u00ebrtej kufijve t\u00eb SHBA-s\u00eb dhe humoret e Trump-it do ta ndryshojn\u00eb rendin global q\u00eb njohim.<\/p>\n\n\n\n<p>Prosperiteti, globalizimi dhe luft\u00ebrat e larg\u00ebta do t\u00eb vendosen kryesisht n\u00eb kryeqytetin amerikan t\u00eb Uashingtonit. E re \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm pasiguria dhe kaosi q\u00eb mund t\u00eb shoq\u00ebroj\u00eb vendime t\u00eb tilla.<\/p>\n\n\n\n<p>Trump ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb dyshim bashk\u00ebpunimin nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe ka kritikuar ashp\u00ebr aleat\u00ebt dhe NATO-n. Aleanca t\u00eb reja tregtare dhe nj\u00eb Amerik\u00eb e orientuar nga vetja mund t\u00eb ken\u00eb pasoja t\u00eb gjera. Mungesa e nj\u00eb roli t\u00eb qart\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs t\u00eb SHBA-s\u00eb do t\u2019u jap\u00eb mund\u00ebsi vendeve si Kina, India dhe Rusia t\u00eb mbushin boshll\u00ebqet ushtarake, politike dhe ekonomike.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. Doganat, luftrat tregtare dhe \u00e7mime m\u00eb t\u00eb larta<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kompanit\u00eb preferojn\u00eb t\u00eb planifikojn\u00eb paraprakisht dhe prandaj k\u00ebrc\u00ebnimi q\u00eb mund t\u2019u vij\u00eb nga rritja e doganave \u00ebsht\u00eb shqet\u00ebsues. Trump e sheh iden\u00eb e tij si nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebshkuar vende t\u00eb tjera p\u00ebr deficitet tregtare t\u00eb SHBA-s\u00eb. \u201cFjala tarif\u00eb doganore \u00ebsht\u00eb fjala m\u00eb e bukur n\u00eb fjalor\u201d, tha ai n\u00eb tetor.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjat\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore t\u00eb vitit 2024, Trump k\u00ebrc\u00ebnoi me tarifa t\u00eb p\u00ebrgjithshme prej 10 deri n\u00eb 20 p\u00ebrqind p\u00ebr t\u00eb gjitha mallrat e importuara n\u00eb SHBA dhe deri n\u00eb 60 p\u00ebrqind p\u00ebr mallrat kineze q\u00eb nga dita e tij e par\u00eb n\u00eb detyr\u00eb. Koh\u00ebt e fundit, ai ka th\u00ebn\u00eb se synon nj\u00eb tarif\u00eb prej 25 p\u00ebrqind p\u00ebr t\u00eb gjitha mallrat nga Meksika dhe Kanadaja. P\u00ebr mallrat kineze do t\u00eb vendosej vet\u00ebm nj\u00eb tarif\u00eb prej 10 p\u00ebrqind. Meksika nd\u00ebrkoh\u00eb ka k\u00ebrc\u00ebnuar me tarifa doganore p\u00ebr prodhimet amerikane. Kina mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb. Kryeministri i Kanadas\u00eb vizitoi Trump-in n\u00eb Florida p\u00ebr t\u00eb parandaluar nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr kompanit\u00eb e p\u00ebrfshira n\u00eb zinxhir\u00ebt global\u00eb furnizimit, nj\u00eb rritje e taksave doganore do t\u00eb ishte nj\u00eb lajm i keq. Ato do t\u00eb d\u00ebmtonin fqinj\u00ebt e Amerik\u00ebs dhe me gjas\u00eb do t\u00eb shkat\u00ebrronin marr\u00ebveshjen e tregtis\u00eb s\u00eb lir\u00eb midis SHBA-s\u00eb, Meksik\u00ebs dhe Kanadas\u00eb (USMCA), e cila u p\u00ebrfundua gjat\u00eb mandatit t\u00eb par\u00eb t\u00eb Trump-it.<\/p>\n\n\n\n<p>Aktualisht, rreth 80 p\u00ebrqind e eksporteve meksikane dhe mbi 75 p\u00ebrqind e eksporteve kanadeze shkojn\u00eb n\u00eb SHBA. M\u00eb shum\u00eb se gjysma e importeve amerikane t\u00eb frutave dhe perimeve vijn\u00eb nga Meksika. SHBA importon \u00e7do dit\u00eb dru dhe miliona fu\u00e7i naft\u00eb t\u00eb pap\u00ebrpunuar nga Kanadaja.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fund, konsumator\u00ebt amerikan\u00eb do t\u00eb p\u00ebrballen me \u00e7mime m\u00eb t\u00eb larta ose me rafte bosh n\u00ebp\u00ebr dyqane. Ka z\u00ebra q\u00eb pretendojn\u00eb se Trump do ta p\u00ebrdorte k\u00ebrc\u00ebnimin e tarifave kryesisht si mjet negocimi. Por nj\u00eb blof i till\u00eb mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb masa hakmarr\u00ebse dhe t\u00eb p\u00ebrshkall\u00ebzohet shpejt n\u00eb nj\u00eb luft\u00eb globale tregtare.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3. Imigrimi n\u00eb kritik\u00eb n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nuk jan\u00eb vet\u00ebm mallrat q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrballen me nj\u00eb mur tarifash nd\u00ebshkuese. Edhe migracioni global po p\u00ebrballet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb me mure \u2013 n\u00eb kuptimin e plot\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs. Udh\u00ebheq\u00ebsit e shteteve dhe qeverive n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn ndiejn\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr t\u00eb treguar se kan\u00eb kontroll mbi kufijt\u00eb e tyre, duke vepruar m\u00eb ashp\u00ebr ndaj emigrant\u00ebve. Kjo do ta b\u00ebj\u00eb bot\u00ebn m\u00eb pak t\u00eb hapur dhe m\u00eb pak dinamike.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjat\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore n\u00eb SHBA, republikan\u00ebt premtuan t\u00eb kryejn\u00eb \u201cdeportimin m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb historin\u00eb amerikane\u201d. K\u00ebt\u00eb ide e ka p\u00ebrvet\u00ebsuar edhe Trump.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebrve\u00e7 deportimeve dhe nj\u00eb q\u00ebndrimi m\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr n\u00eb kufirin me Meksik\u00ebn, ai premtoi n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb dhjetorit se do t\u00eb heq\u00eb shtet\u00ebsin\u00eb automatike p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb lindin n\u00eb SHBA.<\/p>\n\n\n\n<p>Presidenti amerikan ka kompetenca t\u00eb gjera kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr migracionin e parregullt. Megjithat\u00eb, shumica e propozimeve t\u00eb tij pritet t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb n\u00eb gjykat\u00eb. Ai gjithashtu ka fuqin\u00eb p\u00ebr t\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsuar migracionin e ligjsh\u00ebm, duke kufizuar numrin e migrant\u00ebve ose duke nd\u00ebrlikuar procesin e dh\u00ebnies s\u00eb vizave apo t\u00eb Green Cards.<\/p>\n\n\n\n<p>Mbajtja larg e imigrant\u00ebve \u2013 ose kthimi i tyre n\u00eb vendet e origjin\u00ebs \u2013 do t\u00eb ndikonte n\u00eb tregun e pun\u00ebs n\u00eb vend. T\u00eb korrat mund t\u00eb kalben dhe sip\u00ebrmarr\u00ebsit mund t\u00eb zhvendosen n\u00eb vende t\u00eb tjera.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb kufi m\u00eb i mbyllur me Meksik\u00ebn do t\u00eb ket\u00eb ndikime tek njer\u00ebzit nga Amerika Latine, ve\u00e7an\u00ebrisht nga vende si Kuba, Haiti dhe Venezuela.<\/p>\n\n\n\n<p>SHBA-t\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb vetmet q\u00eb i b\u00ebjn\u00eb rezistenc\u00eb migracionit. Bashkimi Evropian ka premtuar t\u00eb luftoj\u00eb kund\u00ebr migracionit t\u00eb parregullt. Italia po p\u00ebrpiqet t\u00eb trajtoj\u00eb k\u00ebrkesat p\u00ebr azil t\u00eb refugjat\u00ebve n\u00eb Shqip\u00ebri dhe n\u00eb zgjedhjet e ardhshme n\u00eb Gjermani, imigracioni do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb tem\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4. Lufta n\u00eb Ukrain\u00eb, Lindjen e Mesme dhe p\u00ebrtej<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Gjat\u00eb kalimit n\u00eb vitin 2025, bota po p\u00ebrballet me nj\u00eb seri konfliktesh t\u00eb armatosura. K\u00ebto luft\u00ebra kan\u00eb shkaktuar shkat\u00ebrrime dhe katastrofa humanitare. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, ato konsumojn\u00eb fonde q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoren n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb produktive.<\/p>\n\n\n\n<p>Trump ka deklaruar se do ta p\u00ebrfundoj\u00eb luft\u00ebn e Rusis\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb brenda 24 or\u00ebve. Ai mund t\u00eb nd\u00ebrpres\u00eb ndihm\u00ebn financiare amerikane q\u00eb ka mbajtur vendin n\u00eb k\u00ebmb\u00eb q\u00eb nga pushtimi tre vjet m\u00eb par\u00eb. Meqen\u00ebse SHBA-ja \u00ebsht\u00eb financuesi m\u00eb i madh i Ukrain\u00ebs, kjo mund ta detyroj\u00eb Ukrain\u00ebn t\u00eb ulet n\u00eb tryez\u00ebn e negociatave.<\/p>\n\n\n\n<p>Lufta e Izraelit kund\u00ebr Hamasit, e cila po zhvillohet n\u00eb Rripin e Gaz\u00ebs dhe koh\u00ebt e fundit edhe n\u00eb Liban, gjithashtu vazhdon dhe mund t\u00eb p\u00ebrhapet m\u00eb tej. N\u00eb Azi, Republika Popullore e Kin\u00ebs vazhdon t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb t\u00eb drejta mbi Tajvanin demokratik, i cili ka frik\u00eb nga nj\u00eb pushtim i af\u00ebrt.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr dekada, lidershipi i SHBA-s\u00eb ka form\u00ebsuar politik\u00ebn bot\u00ebrore. Megjithat\u00eb, Trump ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje rolin e Amerik\u00ebs si \u201cpolici i bot\u00ebs\u201d. N\u00ebse Amerika nuk i ndihmon aleat\u00ebt e saj t\u00eb mbrohen, kjo politik\u00eb e trash\u00ebguar nd\u00ebr dekada mund t\u00eb shuhet. Nj\u00eb rend i ri bot\u00ebror i till\u00eb mund t\u00eb inkurajoj\u00eb Iranin ose Koren\u00eb e Veriut t\u00eb testojn\u00eb kufijt\u00eb e veprimeve t\u00eb tyre ushtarake.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5. A do t\u00eb shp\u00ebrthej\u00eb tani bota e Inteligjenc\u00ebs Artificiale (IA)?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Lansimi i ChatGPT nga OpenAI n\u00eb fund t\u00eb n\u00ebntorit 2022 sh\u00ebnoi fillimin e nj\u00eb p\u00ebrdorimi m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb Inteligjenc\u00ebs Artificiale (IA). Brenda pak jav\u00ebsh, kjo platform\u00eb arriti 100 milion\u00eb p\u00ebrdorues.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjithat\u00eb, IA ka ndryshuar jet\u00ebn e punonj\u00ebsve dhe bizneseve vet\u00ebm gradualisht. P\u00ebrdorimi i k\u00ebsaj teknologjie p\u00ebr zhvillimin e ila\u00e7eve ose mb\u00ebshtetjen e mbrojtjes ushtarake mbetet nj\u00eb sfid\u00eb e madhe. Kompanit\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb si dhe kur t\u00eb p\u00ebrdorin IA \u2013 dhe t\u00eb nxisin punonj\u00ebsit e tyre ta p\u00ebrqafojn\u00eb at\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr t\u00eb mbajtur hapin me zhvillimet, ofruesit e IA-s\u00eb po investojn\u00eb masivisht n\u00eb qendra t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb dh\u00ebnash. P\u00ebr t\u2019i ftohur dhe mbajtur ato n\u00eb funksion, nevojiten sasi t\u00eb m\u00ebdha energjie. Microsoft po mb\u00ebshtet planet p\u00ebr rifillimin e nj\u00eb centrali b\u00ebrthamor n\u00eb Pensilvani, nd\u00ebrsa Google po investon n\u00eb reaktor\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl b\u00ebrthamor\u00eb p\u00ebr t\u00eb furnizuar qendrat e tij t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave.<\/p>\n\n\n\n<p>A do t\u00eb jet\u00eb viti 2025 ai kur IA m\u00eb n\u00eb fund do t\u00eb sjell\u00eb ndryshimin e premtuar nga mb\u00ebshtet\u00ebsit e saj? Investitor\u00ebt, zhvilluesit dhe p\u00ebrdoruesit do t\u00eb duhet t\u00eb presin p\u00ebr t\u00eb par\u00eb n\u00ebse i gjith\u00eb ky konsum energjie do t\u00eb justifikohet \u2013 ose thjesht mund t\u00eb pyesin ChatGPT p\u00ebr k\u00ebt\u00eb.\/DW\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1. Donald Trump 2, fillon n&euml; janar M&euml;nyra se si do t&euml; shkoj&euml; viti 2025 p&euml;r ekonomin&euml; bot&euml;rore varet kryesisht nga nj&euml; njeri: Donald Trump, presidenti i zgjedhur i ekonomis&euml; m&euml; t&euml; madhe n&euml; bot&euml;. Kjo do t&euml; thot&euml; se zhvillimet e m&euml;tejshme &ndash; edhe p&euml;rtej vitit 2025 &ndash; jan&euml; t&euml; paparashikueshme dhe t&euml; v&euml;shtira [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":39524,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[569],"tags":[],"class_list":["post-39523","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39523","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39523"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39523\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39526,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39523\/revisions\/39526"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/39524"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiojehona.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}